İyirminci əsrin intellektual tarixində bəzi mütəfəkkirlər sadəcə yaratdıqları nəzəriyyələrlə deyil, həm də müdafiə etdikləri prinsiplər uğrunda tərəddüd etmədən ölümlə üzləşməyi bacaran sarsılmaz xarakterləri ilə yadda qalırlar. Macar əsilli məşhur fransız filosofu, psixoloqu və inqilabçısı Jorj Politzer məhz belə nadir, əzəmətli və unudulmaz şəxsiyyətlərdən biri kimi tarix səhnəsində mühüm bir yer tutur. O, fəlsəfi təfəkkürlə ictimai fəaliyyəti bir araya gətirən mütəfəkkir olmaqla yanaşı, həm də faşizmə qarşı qəhrəmancasına mübarizə aparan bir müqavimət simvolu hesab olunur. Onun həyat yolu nəzəriyyənin praktikada necə həyat tapdığını və həqiqi alimin ən ağır sınaqlar qarşısında belə öz əqidəsinə sadiq qaldığını nümayiş etdirir.
Jorj Politzer 1903-cü ildə o dövrdə Avstriya-Macarıstan imperiyasının tərkibinə daxil olan Nadvarad (hazırkı Oradya) şəhərində anadan olmuşdur. Gənc yaşlarından etibarən cəmiyyətdəki dərin ədalətsizliklərə və siyasi istismarlara qarşı kəskin bir həssaslıq nümayiş etdirmişdir. O dövrdə Macarıstanda hakimiyyəti zorla ələ keçirən Horti rejiminin amansız repressiyaları və antidemokratik mühiti gənc mütəfəkkiri doğma vətənini tərk etməyə məcbur etmişdir. Nəticə etibarilə, o, 1921-ci ildə azadlıq, sərbəst mühit və intellektual inkişaf axtarışı ilə Fransanın paytaxtı Paris şəhərinə köçmüşdür. Paris onun həm elmi, həm də siyasi dünyagörüşünün formalaşdığı, fundamental fəlsəfi fikirlərinin sistemləşdiyi əsas məkan rolunu oynamışdır.
Politzerin intellektual axtarışları olduqca çoxşaxəli, zəngin və dərin bir mahiyyət daşımışdır. O, elmi fəaliyyətinin ilk illərində Ziqmund Freydin psixoanaliz nəzəriyyəsi ilə çox yaxından maraqlanmışdır. Lakin çox keçmədən klassik psixoanalizin və ənənəvi psixologiyanın məhdudiyyətlərini görərək, onları fəlsəfi müstəvidə sərt şəkildə tənqid etməyə başlamışdır. Filosofun 1928-ci ildə qələmə aldığı “Psixologiyanın təməllərinin tənqidi” adlı monumental əsəri bu sahədə əsl inqilabi bir addım kimi qiymətləndirilmişdir. O, insan şüurunu və psixikasını sadəcə mücərrəd instinktlərlə, daxili qaranlıq mexanizmlərlə deyil, insanın obyektiv ictimai varlığı, iqtisadi reallığı və sosial fəaliyyəti ilə əlaqəli şəkildə öyrənməyin zəruri olduğunu irəli sürmüşdür. Politzer psixologiyanın mütləq şəkildə fərdin tarixi varlığını nəzərə alan “konkret psixologiya” modelinə keçid etməsinin vacibliyini xüsusi olaraq vurğulamışdır.
1920-ci illərin sonlarında Parisin fəlsəfi mühiti əsas etibarilə Anri Berqsonun intuisiyaya və mistikaya əsaslanan idealist fəlsəfəsinin böyük təsirinə məruz qalmışdır. Jorj Politzer fəlsəfəni cəmiyyətdən təcrid edən və onu qeyri-maddi bir müstəviyə çəkən bu elitist cərəyanlara qarşı barışmaz bir mövqe sərgiləmişdir. O, “Mənasız yerə fəlsəfə oxumağın sonu” adlı tənqidi əsərində rəsmi akademik fəlsəfəni real həyatdan qopmaqda və ictimai reallığı inkar etməkdə günahlandırmışdır. Mövcud haqsızlıqların mənbəyini axtaran fəlsəfəçi tədricən Karl Marksın və Fridrix Engelsin irsinə, yəni dialektik materializmə doğru istiqamətlənmişdir. O, dünyanı dəyişdirmək üçün ən kəsərli ideoloji silahın məhz marksizm fəlsəfəsi olduğunu mənimsəmişdir.
Filosofun ictimai fəaliyyətinin ən möhtəşəm dövrü 1930-cu illərdə Parisdə fəhlə sinfi üçün təsis edilmiş “Fəhlə Universiteti”ndəki pedaqoji işi ilə səciyyələnir. O, fəlsəfənin yalnız cəmiyyətin varlı təbəqəsinə aid bir dəbdəbə olması fikrini birmənalı şəkildə rədd etmişdir. Politzer fəhlə sinfinin öz hüquqları uğrunda uğurla mübarizə apara bilməsi üçün mütləq şəkildə dərin nəzəri biliklərlə silahlanmalı olduğuna inanırdı. Məhz bu ülvi məqsədlə o, sıravi işçilər üçün mütəmadi olaraq fəlsəfə mühazirələri oxumağa başlamışdır. Sonradan onun tələbələri tərəfindən qeydə alınan bu mühazirələr məşhur “Fəlsəfənin təməl prinsipləri” adlı kitab halında nəşr edilmişdir. Əsərdə o, kainatın hərəkət qanunauyğunluqlarını, əksliklərin vəhdəti və mübarizəsi qanununu heç bir fəlsəfi təhsili olmayan insanların belə qavraya biləcəyi mükəmməl bir sadəliklə izah etmişdir. Politzer bu kitab vasitəsilə idealizmin mövcud ədalətsiz sistemi qoruyub saxlamağa çalışan mühafizəkar bir alət, materializmin isə cəmiyyəti aydınlığa çıxaran inqilabi bir bələdçi olduğunu sübut etmişdir.
1939-cu ildə İkinci Dünya Müharibəsinin başlaması və nasist Almaniyasının amansız hərbi maşınının hərəkətə keçməsi Politzerin həyatında həlledici bir dönüş nöqtəsi yaratmışdır. Nasist orduları 1940-cı ildə Fransanı işğal etdikdə, bir çox ziyalılar şəxsi təhlükəsizlikləri üçün ölkəni tərk etməyi və ya işğalçılarla səssizcə barışmağı seçmişdilər. Ancaq Jorj Politzer öz prinsiplərinə xəyanət etməyərək, dərhal qeyri-qanuni müqavimət hərəkatının əsas və aparıcı liderlərindən birinə çevrilmişdir. O dövrdə Politzerin həmtəşəbbüskarı olduğu “Azad Düşüncə” və “Azad Universitet” adlı gizli nəşrlər fransız xalqının qaranlığa qarşı mənəvi dirəniş simvoluna çevrilmişdir. O, xüsusilə nasist Almaniyasının rəsmi ideoloqu olan Alfred Rozenberqin “qan və torpaq” kimi irqçi tezislərini tənqid edən, bu fikirlərin elmi cəhətdən tamamilə cəfəngiyat olduğunu sübut edən əsaslı məqalələr qələmə almışdır.
Lakin işğal şəraitində ölüm təhlükəsi altında aparılan bu fədakar mübarizə uzun sürməmişdir. 1942-ci ilin fevral ayında Gestapo idarəsi Jorj Politzerin və onun həm yoldaşı, həm də silahdaşı olan Mayanın gizləndiyi yeri aşkar edərək onları dərhal həbs etmişdir. Faşistlər onun qüdrətli zəkasından və cəmiyyətdəki yüksək nüfuzundan öz çirkin məqsədləri üçün istifadə etməyə çalışırdılar. Buna görə də Gestapo zabitləri onu əməkdaşlığa razı salmaq üçün zindanda həftələrlə ən amansız işgəncələrə məruz qoymuşdurlar. Nasistlər ona siyasi əqidəsindən imtina edəcəyi təqdirdə ailəsi ilə birlikdə sərbəst buraxılacağını və yüksək elmi vəzifə ilə təmin olunacağını vəd etmişdilər. Lakin yenilməz filosof bu alçaq təklifləri şiddətlə rədd edərək, faşizmin xidmətində yaşamaqdansa, insanlığın şərəfi uğrunda ölməyi üstün tutduğunu qətiyyətlə bəyan etmişdir. Nəhayət, 1942-ci il may ayının 23-də o, faşist manqası tərəfindən güllələnərək qətlə yetirilmişdir. Edam olunarkən onun dilindən səslənən son cümlələrin məhz xalqın azadlığı və bəşəriyyətin aydın gələcəyi ilə bağlı olduğu ehtiramla xatırlanır.
O, həqiqi fikir adamının öz ideyaları ilə bütünləşən, bu ideyaları gündəlik həyatında tətbiq edən və zərurət yarandıqda onlar uğrunda canından keçməyi bacaran fədakar bir şəxs olduğunu hər kəsə nümayiş etdirmişdir. Onun miras qoyduğu zəngin əsərlər bu gün də öz dərinliyini qoruyur və haqsızlığa, zülmə qarşı mübarizə aparan hər bir insan üçün tükənməz bir işıq mənbəyi kimi xidmət göstərir.
