“Science News” nəşrində yayımlanan elmi məqalə Kainatın ilk ulduzlarına dair ən erkən sübutların aşkar edilməsindən bəhs edir. Təqdim edilən mətndə Böyük Partlayışdan (Big Bang) cəmi 450 milyon il sonra mövcud olmuş və tərkibində heliumdan daha ağır heç bir elementin olmadığı ehtimal edilən uzaq bir qaz topasının kəşfi barədə məlumat verilir. Martın 20-də “arXiv.org” platformasına təqdim edilmiş üç elmi tədqiqata əsaslanan bu yeni kəşf, Kainatın ilkin və təmiz ulduzlarının mövcudluğuna dair sübutları əvvəlki namizədlərlə müqayisədə daha erkən bir dövrə aparır. İndiyə qədər tədqiqatçılar bu cür ulduzların izlərinə yalnız Kainatın yaranmasından təxminən 1 milyard il sonrakı dövrdə rast gəlmişdilər.
Populyasiya III (Population III) ulduzları olaraq da bilinən bu ilk nəsil ulduzların olduqca parlaq və eyni zamanda Günəşin kütləsindən 1000 dəfəyə qədər böyük olduqları ehtimal edilir. Bu səma cisimləri yalnız Böyük Partlayış zamanı yaranmış elementlərin iştirakı ilə – hidrogen, helium və çox az miqdarda litiumla formalaşmışlar. Gecə səmasında müşahidə etdiyimiz hazırkı ulduzlar isə özlərindən əvvəlki ulduz nəsilləri tərəfindən yaradılmış və onlara ötürülmüş daha ağır elementləri də öz daxilində ehtiva edirlər. Astronomların fikrincə, ən erkən ilk nəsil ulduzlar Böyük Partlayışdan bir neçə yüz milyon il sonra, yəni təxminən 13,5 milyard ildən də əvvəl formalaşmışlar.
Astronomlar tərəfindən “Hebe” adlandırılan qaz topası (bu ad qismən yunan mifologiyasında gənclik ilahəsinin şərəfinə, qismən isə onun yaydığı işıq dalğalarından birinin texniki adına əsasən verilmişdir) ilk dəfə 2024-cü ildə müşahidə edilmişdir. O vaxt astronomlar bu obyektin əsl təbiətini müəyyən etmək üçün kifayət qədər sübuta malik deyildilər. Tədqiqat qrupunun hesablamalarına görə, “Hebe” qaz topasının diametri 1200 işıq ilinə çataraq iki fərqli klasterdən ibarət formada özündə 10 min ilə bir neçə yüz min arası Günəş kütləsini cəmləşdirir. Lakin ilk nəsil ulduzlar olduqca nəhəng kütləyə malik olduqları üçün, bu klasterin daxilində cəmi bir neçə yüz ulduzun mövcud ola biləcəyi təxmin edilir.
