Paradiqma “Öz növünü yox olmaqdan xilas edən qəhrəman: 800 övlad atası Dieqo” haqqında yazını təqdim edir.
Təbiət tarixində bəzi canlılar sadəcə öz həyatlarını yaşamaqla qalmır, eyni zamanda bütöv bir növün xilaskarına çevrilirlər. Qalapaqos adalarının ən məşhur sakinlərindən biri olan nəhəng tısbağa Dieqo məhz belə unikal və maraqlı hekayənin baş qəhrəmanıdır. XX əsrin ortalarında Española adasında yaşayan növ (elmi adı ilə Chelonoidis hoodensisolaraq bilinən Qalapaqos nəhəng tısbağası) böyük bir təhlükə ilə üz-üzə qalmışdı. Həmin dövrdə adada cəmi 14 tısbağa – iki erkək və on iki dişi qalmışdı. Lakin onlar bir-birindən çox uzaqda yaşadıqları üçün çoxalma prosesi tamamilə dayanmışdı və növün məhv olması qaçılmaz görünürdü.
Məhz bu kritik məqamda, onilliklər əvvəl elmi bir ekspedisiya tərəfindən ABŞ-a aparılmış və San Dieqo Zooparkında yaşayan Dieqo tapılaraq yenidən öz vətəninə qaytarıldı. Santa Kruz adasındakı xüsusi çoxalma mərkəzinə yerləşdirilən bu tısbağa ona verilən missiyanın öhdəsindən gözləniləndən qat-qat üstün bir şəkildə gəldi. Təxminən əlli il davam edən çoxalma proqramı çərçivəsində o, inanılmaz dərəcədə fəal oldu.
Aparılan genetik tədqiqatlar bu gün adada sərbəst buraxılan gənc tısbağaların təxminən 40 faizinin məhz Dieqonun genlərini daşıdığını sübut etdi. Bu fədakar canlının 800-dən çox övladının dünyaya gəlməsi növün populyasiyasının bərpa edilməsində əsas rol oynadı. Yüz yaşı çoxdan keçən, təxminən 80 kiloqram ağırlığında və 90 santimetr uzunluğunda olan qəhrəman tısbağanın da iştirak etdiyi uğurlu çoxalma proqramı nəticəsində adadakı tısbağaların ümumi sayı 2000-ə çatdı.
Yüz yaşını çoxdan geridə qoyan Dieqo öz missiyasını uğurla tamamladıqdan sonra rəsmi olaraq təqaüdə göndərildi. 2020-ci ilin iyun ayında o, öz təbii yaşayış mühitinə – Española adasına geri qaytarıldı. İndi o, minlərlə nümayəndəsi olan bir növün qürurlu xilaskarı kimi öz vətənində dinc bir həyat sürür. Dieqonun bu unikal hekayəsi həm təbiətin nə qədər güclü olduğunu, həm də düzgün yönləndirilmiş qoruma proqramlarının necə böyük möcüzələr yarada biləcəyini bütün dünyaya göstərir.
