Tinto Brassın ölümü ilə Avropa kinosunun ən mübahisəli, eyni zamanda ən tanınan müəlliflərindən biri səhnədən çəkildi. 4 noyabr 2026-cı ildə, 93 yaşında Romada vəfat edən rejissorun adı çox vaxt erotik kino ilə yanaşı çəkilir. Ancaq Brassın filmlərinə yalnız açıq-saçıq səhnələr kimi baxmaq onların əsas mövzusunu gözdən qaçırmaqdır: insanın öz arzusu, qısqanclığı, yalanı və azadlıq ehtiyacı ilə münasibəti.
Bütün qadınlar aldadır (Così fan tutte, 1992) filmində Diana ərini sevir, amma evliliyin yaratdığı rahatlığın içində darıxır. Başqa kişilərlə yaşadığı macəraları Paolo ilə bölüşməsi ilk baxışda onların münasibətinə rəng qatmaq cəhdi kimi görünür. Əslində isə burada daha maraqlı bir sual var: insan öz arzusunu yaşamaq üçün niyə bəzən onu əvvəlcə başqasının təsdiqindən keçirməyə ehtiyac duyur? Diana danışdıqca sərhədləri genişləndirir, Paolo isə eşitdiklərini fantaziya sayaraq öz rahatlığını qoruyur. Həqiqət üzə çıxanda onun qısqanclığı sevgidən çox, sahiblik duyğusunun zədələnməsinə bənzəyir. Film xəyanəti sadəcə əxlaqi pozuntu kimi deyil, münasibətdə gizlədilən ehtiyacların üzə çıxması kimi göstərir.
Monamourda (2005) bu psixoloji düyün daha mürəkkəb forma alır. Marta ərinin laqeydliyi içində özünü görünməz hiss edir və Leonla münasibətə başlayır. Dario üçünsə xəyanətin özü qədər, onun təfərrüatlarını təsəvvür etmək də sarsıdıcıdır. Martanın gündəliyini oxuması ərini qəribə bir ziddiyyətə salır: onu incidən həqiqət eyni zamanda çoxdan sönmüş marağını oyadır. Şübhə, qısqanclıq və qadağan olunmuş olanın cazibəsi münasibətin erotik enerjisinə çevrilir. Brass sanki soruşur: insan sevdiyi adamı itirməkdən qorxanda onu yenidən arzulamağa başlayır, yoxsa yalnız artıq özününkü olmadığını hiss etdiyi üçün?
Bu filmlərdə xəyanətə haqq qazandırılmır; daha çox onun arxasında dayanan boşluq və özünüaldatma araşdırılır. Brassın dünyasında arzu sabit deyil: danışıldıqca dəyişir, gizlədildikcə böyüyür, qadağan edildikcə cazibə qazanır. Onun personajları çox vaxt azadlıq istədiklərini düşünürlər, amma bu azadlığın başqasının baxışından, qısqanclığından və reaksiyasından asılı olduğunu da görürük. Deməli, arzu təkcə fərdi hiss deyil, münasibətin güc balansını da dəyişdirən bir qüvvədir.
Bununla belə, Brassın kino dilində ziddiyyət var. O, qadın arzusunu ekrana çıxararaq ənənəvi susqunluğu pozur, amma kamerası bəzən qadını yenə də tamaşa obyektinə çevirir. Bu ikili məqam onun filmlərini həm maraqlı, həm də mübahisəli edir: qadına öz istəyini ifadə etmək imkanı verilir, ancaq həmin istək çox vaxt kişi baxışının qurduğu səhnədə təqdim olunur.
Brassın filmlərinin düşündürücü tərəfi də buradadır. Onlar bizə xəyanətin yaxşı, yoxsa pis olduğunu öyrətmir. Daha narahatedici sual qoyurlar: münasibətdə həqiqətən nəyi qoruyuruq – sevgini, vərdişi, özümüz haqqında qurduğumuz təsəvvürü, yoxsa qarşı tərəf üzərindəki hakimiyyətimizi? Bəlkə də insanı ən çox sarsıdan başqasının xəyanəti deyil, onun içimizdə gizlətdiyimiz arzuları üzə çıxarmasıdır.
