Hər bir böyük sənətkarın taleyinin kökündə sözün əsl mənasında dərin bir ruh, bütöv bir nəsil və zəngin bir miras dayanır. Azərbaycan professional teatrının banilərindən biri hesab edilən Cahangir Zeynalovun qızı kimi sənət dünyasına doğulan Nəsibə Zeynalovanın taleyi də bu baxımdan xüsusi simvolik məna daşıyırdı. Tacir olmasına baxmayaraq aktyorluq sənətini dərindən sevən və milli realist aktyor məktəbinin əsasını qoyan atası yeganə övladının bu sənət yolunu davam etdirməsini səmimi-qəlbdən arzulayırdı. Lakin bu arzuların gerçəkləşdiyini görmək ona heç vaxt nəsib olmadı.
1918-ci ilin mart ayında Bakıda azərbaycanlılara qarşı törədilən kütləvi qırğın ərəfəsində Zeynalovlar ailəsi İrana pənah aparmışdı. Qayıdış yolunda, Xəzər dənizinin qoynunda hərəkət edən gəminin göyərtəsində Cahangir Zeynalov yatalaq xəstəliyindən dünyasını dəyişdi. Həmin vaxt kiçik Nəsibənin cəmi iki yaşı var idi. Ata hələ uşaq olan qızını sənətin astanasında tərk etsə də, onun ürəyinə əkdiyi sənət toxumu heç vaxt məhv olmadı.
Orta məktəbdə təhsil aldığı illərdə rəqs dərslərinə böyük həvəslə qatılan Nəsibə Zeynalova gələcək böyük aktrisa kimi sənətə ilk addımını atdı. O, 1932-ci ildə görkəmli teatr xadimi Rza Təhmasibin dram dərnəyinə daxil oldu. Əsl sənət məktəbi rolunu oynayan bu dərnəkdə o, səhnənin sirlərini, obrazın daxili dünyasını və tamaşaçı ilə ünsiyyətin qayda-qanunlarını dərindən öyrəndi. Professional sənət həyatının rəsmi başlanğıcı hesab edilən əmək fəaliyyətinə isə Nəsibə xanım 1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının rəqs ansamblında başladı. Lakin o, bu kollektivdə uzun müddət qalmadı və 1937-ci ildə səyyar teatr truppasına qoşularaq Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarını gəzdi. Həmin dövrdə geniş tamaşaçı kütləsi ilə birbaşa təmasa keçən aktrisa bu səfərlər vasitəsilə çox böyük təcrübə qazandı. Belə ki, gələcək personajlarının canına çevriləcək həqiqəti, yəni Azərbaycan insanının ruhunu, zarafatını, kədərini və sevincini o, məhz bu qastrollar zamanı dərk etdi.
Orta məktəbdə təhsil aldığı illərdə rəqs dərslərinə böyük həvəslə qatılan Nəsibə Zeynalova gələcək böyük aktrisa kimi sənətə ilk addımını atdı. O, 1932-ci ildə görkəmli teatr xadimi Rza Təhmasibin dram dərnəyinə daxil oldu. Əsl sənət məktəbi rolunu oynayan bu dərnəkdə o, səhnənin sirlərini, obrazın daxili dünyasını və tamaşaçı ilə ünsiyyətin qayda-qanunlarını dərindən öyrəndi. Professional sənət həyatının rəsmi başlanğıcı hesab edilən əmək fəaliyyətinə isə Nəsibə xanım 1936-cı ildə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının rəqs ansamblında başladı. Lakin o, bu kollektivdə uzun müddət qalmadı və 1937-ci ildə səyyar teatr truppasına qoşularaq Azərbaycanın müxtəlif şəhər və rayonlarını gəzdi. Həmin dövrdə geniş tamaşaçı kütləsi ilə birbaşa təmasa keçən aktrisa bu səfərlər vasitəsilə çox böyük təcrübə qazandı. Belə ki, gələcək personajlarının canına çevriləcək həqiqəti, yəni Azərbaycan insanının ruhunu, zarafatını, kədərini və sevincini o, məhz bu qastrollar zamanı dərk etdi.
1938-ci il aprelin 4-də birinci kateqoriyalı aktrisa kimi Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrına qəbul edilən Nəsibə Zeynalova bu sənət ocağını özünün ömürlük evinə çevirdi. Bununla paralel olaraq Bakı Teatr Texnikumunun aktyor fakültəsinə daxil olan gənc istedad 1942-ci ildə həmin təhsil müəssisəsini uğurla bitirdi. Sonrakı illərdə isə o, Azərbaycan Dövlət İncəsənət İnstitutunu musiqili komediya aktyoru ixtisası üzrə tamamladı.
Texnikumda təhsil aldığı illərdə Nəsibə Zeynalovaya Aleksandr Tuqanov, Məhərrəm Haşımov və Ağasadıq Gəraybəyli kimi görkəmli sənət adamları dərs keçirdi. Gənc aktrisa bu ustadların rəhbərliyi altında dünya ədəbiyyatının ən mürəkkəb qadın obrazlarına uğurla həyat verdi. Vilyam Şekspirin “Şıltaqlığın əlacı” pyesində Ketrin, Jan Batist Molyerin “Don Juan” əsərində Elvira, Fridrix Şillerin “Meri Styuart” faciəsində isə Elizabet rollarını məharətlə canlandıran sənətkar klassik dünya dramaturgiyası ilə sıx bağlar qurdu və sənətinin köklərini daha da dərinləşdirdi. Çox keçmədən o, Azərbaycanın klassik operettalarında da əvəzolunmaz obrazlar yaratdı. Üzeyir bəy Hacıbəyovun “Ər və arvad”, “Arşın mal alan” və “Məşədi İbad” əsərlərində Gülpəri, Cahan xala, Sənəm rollarını, eləcə də Zülfüqar bəy Hacıbəyovun “Əlli yaşında cavan” pyesində Mələk xanım və Kələk xanım obrazlarını böyük ustalıqla ifa etdi. Səhnədə canlandırdığı hər bir rol onun bənzərsiz ifa sənətinə yeni rəng və fərqli çalar əlavə etdi.
Teatr tariximizə ilk növbədə komediya aktrisası kimi daxil olan Nəsibə Zeynalovanın yaratdığı bu komikliyin arxasında əslində dərin müşahidə qabiliyyəti, milliliyin ən təbii təzahürü və insan xarakterinin ən incə nüanslarını dərk etmək bacarığı dayanırdı. Onun canlandırdığı dil bilən qayınana, zarafatcıl qonşu və sadəlövh, lakin iradəli ana kimi personajlar sanki birbaşa real həyatdan götürülərək səhnəyə gətirilmişdi. Tamaşaçılar həmin qadınları yaxından tanıyır, onları sevir və onlarla birlikdə gülürdülər, çünki bu obrazlarda birbaşa öz həyatlarını görürdülər. Onun ifa tərzi üçün ən yüksək dəyəri sadə bir həqiqət müəyyən edirdi: aktrisanın səhnədən söylədiyi hər bir söz xalq arasında sürətlə dillər əzbərinə çevrilirdi. “Mənim çəkmələrimi geyinmək olar, amma mənim yerişimi yeriyə bilmərsən” ifadəsi həm onun özünəməxsus kəlamı, həm də bütövlükdə sənətinin fəlsəfəsi idi. Belə ki, onun sənəti təkrarsız, şəxsiyyəti isə tamamilə bənzərsiz idi. Azərbaycan Musiqili Komediya Teatrının inkişafında müstəsna rol oynayan Nəsibə xanım altmış ildən artıq bir müddət ərzində bu sənət ocağının repertuar yükünü təmənnasız olaraq öz çiyinlərində daşıdı. Yaratdığı rəngarəng, koloritli və unudulmaz qadın obrazları qalereyası Azərbaycan musiqili komediya teatrının qızıl fonduna əbədi olaraq daxil edildi.
Teatr fəaliyyəti ilə yanaşı, Azərbaycan kinosunun da əvəzolunmaz simasına çevrilən Nəsibə Zeynalova Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında ümumilikdə iyirmi iki bədii filmdə rol aldı. Onun ən parlaq kino obrazları sırasına bir çox bənzərsiz xarakterlər daxil idi. Nəsibə xanımı Azərbaycan tamaşaçısına kino aktrisası kimi əsl mənada tanıdan “Ögey ana” (1958) filmindəki Fatmanisə rolu insanı eyni zamanda həm güldürən, həm düşündürən, həm də içindən sarsıdan mürəkkəb bir obraz idi. “Bizim Cabiş müəllim” (1969) filmindəki Suğra rolunda aktrisa müəllimə, ana və kənd qadını xarakterlərini qüsursuz bir vəhdətdə birləşdirdi. Aktrisanın bəlkə də ən məşhur kino obrazı olan “Qayınana” (1978) filmindəki Cənnət xala xarakteri isə Azərbaycan kino tarixinin əsas simvollarından birinə çevrilərək hər bir ifadəsi, hərəkəti və sözü ilə tamaşaçıların yaddaşına əbədi olaraq həkk olundu. Son illərində lentə alınan “Bəyin oğurlanması” (1985) filmində canlandırdığı Əsli xala rolu isə onun kino yaradıcılığının layiqli yekununa çevrildi. Bunlardan əlavə, ekran yaradıcılığının zirvə nöqtələri sayılan “Böyük dayaq” filmindəki Telli, “Ulduz” filmindəki Züleyxa və “Molla Fətəlinin sərgüzəşti” filmindəki Gülsüm rolları da yaradılaraq “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının qızıl fonduna həmişəlik daxil edildi.
Kino sahəsi ilə yanaşı, o, Azərbaycan televiziyasında da misilsiz və silinməz izlər buraxdı. Televiziya ekranlarında onlarla yumoristik səhnəcik, teletamaşa və intermediyada uğurla çıxış edən sənətkar qısa, lakin olduqca parlaq anlar vasitəsilə küçənin, çayxananın və ailənin gülüşünü birbaşa evlərə gətirdi. Televiziya imkanları onu daha geniş tamaşaçı auditoriyasına çatdıraraq sanki hər bir azərbaycanlı ailəsinin doğma qonağına çevirdi.
Onun sənətinə verilən rəsmi qiymətlər yaradıcılığının ictimai miqyasda tanınmasının əyani sübutu idi. O dövrdə bir sənətkarın ala biləcəyi ən yüksək təltif olan Azərbaycan SSR Xalq Artisti fəxri adı ona 1967-ci ildə təqdim edildi. Aktrisa 1974-cü ildə Azərbaycan SSR Dövlət Mükafatına layiq görüldü, daha sonra isə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatlarından olan “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilərək Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərdi təqaüdçüsü statusunu aldı. Bütün bunlara baxmayaraq, Nəsibə xanım həyatı boyu dəfələrlə özü üçün ən böyük mükafatın məhz tamaşaçı sevinci və alqışı olduğunu qeyd edirdi. Onu daim yaşadan və yenidən səhnəyə səsləyən əsas qüvvə məhz bu səmimi tamaşaçı sevgisi idi.
Yalnız böyük sənətkar olmaqla kifayətlənməyən Nəsibə Zeynalova eyni zamanda müstəsna dərəcədə qayğıkeş və səmimi bir insan idi. Teatr həmkarlarının xatirələrinə əsasən, Nəsibə xanım kollektivdə hər kəs tərəfindən əsl ana kimi qəbul edilirdi. Kimin hansısa çətinliyi yaranırdısa, o, dərhal həmin şəxsin problemini həll etməyə çalışırdı və hamı ona güvənilir bir xilaskar, möhkəm bir dayaq kimi baxırdı. Səhnədə komediyanı yaşadan, real həyatda isə daima başqalarının kədərini yüngülləşdirməyə çalışan bu fədakar insanın bəhs edilən yüksək insani keyfiyyətləri onun misilsiz sənəti ilə bütöv bir vəhdət təşkil edirdi.
Ömrünün səksən səkkizinci ilində, 2004-cü il martın 10-da Nəsibə Cahangir qızı Zeynalova dünyasını dəyişərək Azərbaycan mədəniyyətini dərin yasa qərq etdi. Martın 12-də cənazəsi vidalaşmaq üçün Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrının binasına qoyulan böyük sənətkarı son mənzilə onu sevən, seyr edən və durmadan alqışlayan tamaşaçı kütləsi yola saldı. Ölkənin ən nüfuzlu dövlət və mədəniyyət xadimləri, Heydər Əliyevin yaxın müavinləri, incəsənət nümayəndələri və həmkarları birlikdə dərin hüzn nümayiş etdirərək bu böyük sənəti uca tutdular. Azərtac agentliyinin yayımladığı rəsmi matəm bəyanatında isə onun unudulmaz xatirəsi milli mədəniyyətin inkişafına verdiyi müstəsna töhfənin dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilməsi kimi dəyərləndirildi.
Aktrisanın əvəzolunmaz sənəti ölümündən sonra da yaşamağa davam edərək unudulmayan bir iz qoydu. Çəkildiyi filmlər hər il televiziyada nümayiş etdirildikcə yeni yetişən hər bir nəsil Cənnət xala xarakteri ilə yenidən tanış olur və Fatmanisənin doğma gülüşünü eşidir. Həmkarlarından birinin onun haqqında söylədiyi “100 illər keçsə də, Nəsibə xanımın Azərbaycan səhnəsindəki yeri daim görünəcək; o, unudulmaz sənətkarlarımızdandır və onun yerini dolduracaq kimsə olmayacaq” fikirləri əslində çox sadə və səmimi bir həqiqəti ifadə edirdi. Çünki Nəsibə Zeynalova yalnız bir aktrisa deyil, həm də gülüşün müəllimi, xalqın güzgüsü və Azərbaycan ruhunun səhnəyə yansıyan ən parlaq inikası idi.
