Müasir incəsənət tarixində insan bədənini, xüsusilə də qadın bədənini Cenni Savil qədər cəsarətli, çılpaq və bütün qüsurları ilə monumental şəkildə təsvir edən ikinci bir rəssam tapmaq olduqca çətindir. 1970-ci ildə Kembricdə anadan olan və “Gənc Britaniya Rəssamları” (YBA) hərəkatının ən önəmli fiqurlarından birinə çevrilən Savil, klassik gözəllik anlayışına meydan oxuyaraq, estetik paradiqmaları kökündən dəyişdirmişdir. Onun yaradıcılığı sadəcə vizual bir şok effekti yaratmır, eyni zamanda izləyicini bədənin fiziki və psixoloji reallıqları ilə amansız bir şəkildə üzləşdirir. Tarix boyu kişilərin obyektivindən və fırçasından “passiv və ideal” olaraq təqdim edilən qadın bədəni, Savilin kətanlarında ətdən, qandan, sümüklərdən və yaşanmış travmalardan ibarət canlı bir orqanizm kimi yenidən doğulur.
Savilin əsərlərini fərqləndirən ən başlıca xüsusiyyət, onun boyanı birbaşa insan əti kimi istifadə etməsidir. O, Piter Pol Rubens, Lüsyan Freyd və Frensis Bekon kimi ustaların ənənələrini davam etdirsə də, bu ənənəyə tamamilə fərqli, qadın mərkəzli bir baxış bucağı gətirir. Rəssamın kətan üzərində qalın təbəqələrlə (impasto texnikası ilə) tətbiq etdiyi yağlı boyalar dərinin altındakı damarları, sellülitləri, çapıqları və piyləri ən incə detallarına qədər izləyiciyə çatdırır. Fırça zərbələrinin aqressivliyi və rəng palitrasındakı qanlı qırmızılar, çürüntünü xatırladan yaşıl və bənövşəyi tonlar, bədənin həm həyat mənbəyi, həm də ölümə məhkum bir materiya olduğunu vurğulayır. Rəssam rənglərlə oynayarkən dərini sadəcə bir örtük kimi deyil, insanın keçirdiyi psixoloji sarsıntıların xəritəsi kimi təqdim edir.
Rəssamın ən məşhur və sənət bazarında rekordlar qıran “Propped” (1992) əsəri, qadın bədəninin monumentalizasiyasının ən bariz nümunəsidir. Bu tabloda nəhəng, obez bir qadın bədəni kiçik bir taburetkada oturmuş vəziyyətdə təsvir edilir. Qadının bədəni kətanın sərhədlərinə sığmır və bu da izləyicidə boğucu bir klostrofobiya hissi yaradır. Lakin ən önəmli detal, qadının başını arxaya ataraq izləyiciyə dikilmiş tələbkar və özündən əmin baxışlarıdır. O, utanmır, gizlənmir və öz fiziki varlığına görə cəmiyyətdən üzr istəmir. Rəsm əsərinin üzərində tərsinə yazılmış (güzgü effekti ilə oxunan) fransız feminist filosofu Lüs İriqarayın sözləri yer alır. Bu mətn qadınların cəmiyyətdə yalnız kişilərin güzgüsü kimi fəaliyyət göstərməyə məcbur edilməsini sərt şəkildə tənqid edir. Savil bu əsərlə sadəcə bir qadın portreti yaratmır, o, eyni zamanda izləyicinin (xüsusən də kişi izləyicinin) hegemon baxışlarını darmadağın edərək, hakimiyyəti birbaşa təsvir olunan obyektin özünə qaytarır.
Savilin sonrakı dövr yaradıcılığında diqqət çəkən ən vacib əsərlərdən biri “Analar” silsiləsidir. İncəsənət tarixində analıq həmişə Məryəm Ana və Körpə İsa ikonografiyası ətrafında, ülvi, sakit və müqəddəs bir vəziyyət kimi rəsm edilmişdir. Lakin Cenni Savil bu mifi tamamilə məhv edir. Əsərdə üst-üstə çəkilmiş xətlər, eskizlər və yarımçıq boya ləkələri dinamik, xaos dolu bir mənzərə formalaşdırır. Hamiləlikdən və doğuşdan sonra deformasiyaya uğramış, sallanan döşlərə və şişkin qarına sahib bir ana, qucağında çırpınan, ağlayan körpələri saxlamağa çalışır. Xətlərin bir-birinə qarışması analığın gətirdiyi fiziki yorğunluğu, daimi hərəkətliliyi və emosional tükənməni mükəmməl şəkildə vizuallaşdırır. Bu tabloda analıq müqəddəs bir vəzifədən çox, qanla, tərlə və əzələ ağrıları ilə müşayiət olunan ağır bir bioloji proses kimi qarşımıza çıxır.
Cenni Savil sadəcə qadın bədəni ilə kifayətlənməmiş, cinsi kimliklərin axıcılığını və transeksual bədənləri də xüsusi həssaslıqla tədqiq etmişdir. Cərrahi müdaxilələrə məruz qalmış, transformasiya mərhələsində olan bədənləri təsvir edərkən, rəssam qəti sərhədləri rədd edir. Onun əsərlərində kişi və qadın anatomiyası bir-birinə qarışır, ikili cinsiyyət normaları ortadan qalxır. Üst-üstə düşən fiqurlar, şəffaflaşdırılmış bədən üzvləri cəmiyyətin insanları salmağa çalışdığı dar çərçivələrin mümkünsüzlüyünü sübut edir. Bu kompozisiyalarda rəssam fərdin daxili konfliktlərini, öz bədənini qəbullanma prosesini və metamorfozanın ağrılarını rənglərin dili ilə ustalıqla ifadə edir.
Rəssamın irimiqyaslı portretlərində (xüsusən başın və üzün sıxıldığı, kətanın şüşə kimi bədənə təzyiq etdiyi kompozisiyalarda) şiddət və həssaslıq eyni anda mövcuddur. Deformasiyaya uğramış burunlar, əzilmiş dodaqlar, qan sızmış gözlər izləyicidə narahatlıq hissi oyadır. Bu cür əsərlər tez-tez avtomobil qəzalarından, estetik cərrahiyyə masalarından və ya morqlardan ilhamlanmış kimi görünür. Lakin bu amansız təsvirlərin arxasında dərin bir mərhəmət və qəbullanma yatır. Savil cəmiyyətin görməzdən gəlməyə, gizlətməyə və ya mütləq şəkildə müalicə etməyə çalışdığı eybəcərlikləri aşkar edərək, fərqliliyin estetikasına haqq qazandırır.
Cenni Savilin yaradıcılığı müasir insanın bədənlə olan mürəkkəb, ziddiyyətli və tez-tez ağrılı münasibətinin vizual ensiklopediyasıdır. O, izləyicini konfort zonasından çıxmağa, cəmiyyətin diktə etdiyi “ideal bədən” illüziyalarından imtina etməyə və insan olmanın ən çılpaq, ən vulqar, lakin ən səmimi reallığı ilə üz-üzə qalmağa məcbur edir. Onun fırçasından çıxan hər bir ət parçası, hər bir çapıq və hər bir boya zərbəsi insanın həyatda qalma mübarizəsinin unikal bir manifesti kimi sənət tarixində öz layiqli yerini tutur.
