Paradiqma xəbər verir ki, Cons Hopkins Universiteti tədqiqatçıları beynimizin dərinliklərində yerləşən və diqqətimizi yayındıran amilləri süzgəcdən keçirərək bloklayan xüsusi bir neyron şəbəkəsi kəşf ediblər.
Nature Communications jurnalında dərc olunan bu elmi yenilik, Diqqət Əskikliyi və Hiperaktivlik Pozuntusu (ADHD) başda olmaqla, bir çox konsentrasiya probleminin müalicəsində yeni dövr başlada bilər.
Tədqiqatlara görə, beynin gövdəsində yerləşən və onurğalıların hamısında mövcud olan bu tormozlayıcı (inhibitory) neyronlar bir növ “fokus filtri” funksiyasını yerinə yetirir. Müasir dövrdə insan beyni hər an minlərlə vizual və səsli qıcıqlandırıcıya məruz qalır. İndiyə qədər beynin vacib məlumatı lazımsız səs-küydən necə ayırd etdiyi tam aydın deyildi. Yeni kəşf edilən bu mexanizm sübut edir ki, hədəfə köklənməyimiz üçün sadəcə istədiyimiz şeyə diqqət yetirməyimiz kifayət etmir; beynimiz eyni zamanda kənar təsirləri aktiv şəkildə “susdurmalıdır”.
Alimlər bu mexanizmin iş prinsipini anlamaq üçün siçanlar üzərində təcrübələr aparıblar. Tədqiqat zamanı həmin xüsusi neyronlar müvəqqəti olaraq söndürüldükdə, heyvanların davranışında kəskin dəyişikliklər qeydə alınıb. Siçanlar ən kiçik qıcıqlandırıcılara belə həssaslaşaraq, həddindən artıq yayındırıcı və xaotik davranışlar nümayiş etdiriblər. Bu vəziyyət insanlarda rast gəlinən klinik ADHD simptomları ilə böyük oxşarlıq təşkil edir. Lakin süzgəc neyronları yenidən aktivləşdirildiyi anda heyvanların fokuslanma qabiliyyəti dərhal əvvəlki, normal vəziyyətinə qayıdıb.
Bu tapıntı psixiatriya və nevrologiya sahəsində mühüm sıçrayış hesab olunur. Çünki indiyə qədər diqqət problemlərinin müalicəsində əsasən beynin daha mürəkkəb və üst qatlarına (qabıq hissəsinə) diqqət yetirilirdi. Lakin kəşf sübut edir ki, konsentrasiya probleminin kökü beynin daha ibtidai, təkamül cəhətdən qədim hissəsində gizlənir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu fokus filtrinin kəşfi gələcəkdə diqqət əskikliyi və fokuslanma çətinliyi yaşayan insanlar üçün yan təsirləri daha az olan, inqilabi dərman preparatlarının və fərdiləşdirilmiş müalicə üsullarının hazırlanmasına yol açacaq. Xüsusilə də rəqəmsal əsrin gətirdiyi qlobal “diqqət böhranı” fonunda bu mexanizmin tam deşifrə edilməsi böyük elmi və tibbi əhəmiyyət daşıyır.
